Szowinizm - rodzaje, przejawy, skutki. Związek z szowinistą

SzowinizmKrytykuje, nie ukrywa, że nie lubi, wyraża się lekceważąco na temat konkretnej osoby czy grupy społecznej ale nie podaje żadnych, logicznych argumentów dla swoich tez. Tak właśnie zachowuje się szowinista, osoba przeświadczona o wyższości swojej grupy społecznej nad innymi. Jakie są jego typy, skąd się bierze szowinizm, jak się przejawia oraz jak z nim walczyć?

Czym jest szowinizm?

Szowinizm jest poglądem, opierającym się na przeświadczeniu, że grupa, jaką reprezentujemy jest lepsza od innych. Może on dotyczyć oczywiście różnych kwestii, w tym narodowości, koloru skóry, płci, konkretnego gatunku, grupy społecznej (np. zawodowej) czy każdej innej cechy. Jest bezkrytycznie przekonany, że zbiorowość, jaka reprezentuje jest pozbawiona wad, inne zaś są gorsze. Na samym poglądzie się nie kończy, szowinizm obejmuje także różnorodne zachowania, mające na celu pokazanie, co myślimy o innych grupach społecznych, w tym zachowania lekceważące ale również negatywistyczne, obejmujące nawet agresję i przemoc, skierowaną do innych grup i zbiorowości. Warto przyjrzeć się bliżej temu zjawisku.

Szowinizm i jego rodzaje

Jak wiemy z poprzedniego akapitu, istnieje wiele rodzajów i typów szowinizmu.

Należą do nich:

  • szowinizm narodowościowy - mówimy o nim, gdy dana osoba czy grupa "faworyzuje" swój kraj, naród, w jakim się narodziła i do jakiego należy. Takie osoby są przeświadczone o wyższości swojego narodu nad innymi, krytykują inne narodowości, widoczne jest to zarówno w kontaktach bezpośrednich, jak i pośrednich, np. podczas oglądaniu meczu swojej drużyny i konkurencji. Przykładem szowinizmu narodowościowego były poglądy Adolfa Hitlera. Szowinizm narodowy często nosi nazwę nacjonalizmu.
  • szowinizm etniczny - kolejny typ szowinizmu obejmuje przeświadczenie o wyższości danej grupy etnicznej nad innymi, jest zauważalny w miejscach, gdzie żyje wiele grup etnicznych, w tym np. mniejszości narodowe.
  • szowinizm religijny - jak się domyślamy ten typ szowinizmu obejmuje stygmatyzowanie ze względu na wyznawana wiarę, praktykowanie jej. Jest częsty na terenach, gdzie ścierają się różne wyzwania ale również możemy się z nim spotkać w przypadku ateistów, którzy mogą być krytykowani przez osoby wierzące.
  • szowinizm gatunkowy - w tym wypadku mówimy o dyskryminowaniu konkretnych gatunków, z tym rodzajem szowinizmu spotykamy się w świecie zwierząt.
  • szowinizm rasowy - tutaj mamy do czynienia z dyskryminowaniem osób ze względu na ich rasę, np. uprzedzenia w stosunku do osób ciemnoskórych, itp.
  • szowinizm zawodowy - terminem szowinizmu zawodowego określamy negatywne przeświadczenia na temat innych grup zawodowych, niż nasza. Zwykle dotyczy on grup elitarnych, np. lekarzy, prawników czy kadry kierowniczej.
  • szowinizm generacji - przeświadczenie o tym, że jedna z grup wiekowych jest lepsza od innych, obecnie obserwujemy tendencje do dyskryminowania grup starszych przez pokolenia młodsze, ponieważ np. nie potrafią korzystać z telefonu, internetu, nie są tak sprawni, itp. Nie docenia się w tym momencie ich wiedzy oraz doświadczenia.
  • szowinizm światopoglądowy - jest to bardzo szeroko pojęta grupa, która obejmować może praktycznie każda kwestie, związaną z naszym życiem, w tym sposób odżywiania (np. krytyka wegetarianizmu), stosowanie używek (krytyka palaczy), słuchania określonej muzyki, ubierania w konkretny sposób, wyznawania danych wartości;
  • szowinizm płci - najczęściej chyba zauważalny typ to szowinizm płci

Uprzedzenia o typie szowinistycznym możemy żywić również z wielu innych powodów, dyskryminować możemy bowiem np.:

  • osoby niepełnosprawne, np. poruszające się na wózku, niewidome, porażone, itp.
  • osoby z wadą wymowy;
  • osoby bezrobotne;
  • osoby biedne, bezdomne, itp.

Przejawami może być dyskryminacja konkretnego ucznia w szkole, mobbing pracowniczy czy przemoc seksualna w małżeństwie, jako przejaw szowinizmu płci.

Skąd bierze się szowinizm?

Skąd biorą się negatywne myśli i przekonania, prowadzące do wykształcenia się poglądów szowinistycznych?

Zwykle w genezie wymienia się czynniki osobowościowe oraz środowiskowe, w tym:

  • wychowywanie się w rodzinie o poglądach szowinistycznych, w rodzinie mało tolerancyjnej, gdzie prym wiedli surowi, konserwatywni rodzice;
  • wychowywanie się w rodzinach bez zasad, gdzie dziecko samo musiało je sobie ustanowić;
  • wychowywanie się w rodzinie patologicznej, gdzie brakowało prawidłowych wzorców, poglądów i wartości;
  • konkretne cechy osobowości danej osoby: brak tolerancji, empatii, osoby o narcystycznych czy egocentrycznych typach osobowości;
  • osoby o zaburzonej osobowości, w tym skłonnościach do socjo - czy psychopatii.

Jak widzimy, za wykształcenie się poglądów szowinistycznych bardzo odpowiedzialne jest środowisko rodzinne, czyli takie, w jakim dziecko dorasta i uczy się właściwych wzorców, norm i zachowań. To na rodzicach więc spoczywa nauka tolerancji, empatii, trening wrażliwości emocjonalnej oraz nauka poszanowania dla tego, co inne.

Przejawy szowinizmu

Jak objawia się szowinizm, po czym poznać, że dana osoba ma takie właśnie poglądy? Do najczęściej obserwowanych przejawów szowinizmu zaliczyć możemy:

  • negatywne komentarze, kierowane wprost lub pośrednio wobec innych czy konkretnej grupy, jaką dyskryminujemy, np. "Kobiety są beznadziejnymi kierowcami", "Murzyni są głupi", "Tacy starzy ludzie nie powinni pracować jako kierowcy";
  • jawne dyskryminowanie danej osoby czy grupy społecznej, np. odmowa zatrudnienia kobiety, osoby innej narodowości czy osoby niepełnosprawnej, proponowanie tym osobom niższej pensji, gorszego miejsca w czasie spektaklu, gorszych jakościowo produktów, itp.
  • unikanie danej czy innych grup społecznych, co spowodowane jest lękiem czy niewiedzą na ich temat, a maskowane zwykle uprzedzeniami, np. wychodzenia z pokoju, gdy wejdzie tam kobieta, opuszczanie firmowej imprezy, na której pojawi się osoba na wózku, itp.
  • przemoc psychiczna wobec innych grup, np. obrażanie kobiet, osób innych ras, stosowanie szantażu emocjonalnego, gróźb;
  • przemoc fizyczna - jako najbardziej okrutny przejaw szowinizmu występuje wtedy, gdy poglądy są bardzo nasilone, może dojść do przepychane, a nawet pobicia przedstawiciela innej grupy.

Związek z szowinistą

Szowinista nie zdradza zwykle od razu swoich poglądów. Jego uprzedzenia w stosunku do określonej grupy czy grup społecznych mogą przez dłuższy czas pozostać niezauważone, zwłaszcza na początku związku. Co zrobić, kiedy okryjemy, że jesteśmy w związku w szowinistą, którzy jest uprzedzony do konkretnej grupy i przejawia zachowania dyskryminujące?

Szowinista w związku
Szowinista w związku

Jeśli szowinistyczne uprzedzenia nie  godzą w nas samych możemy próbować prowadzić rozmowy z szowinista, wskazywać obiektywne przesłanki, przemawiające za daną grupą społeczną, np. starsze osoby nie potrafią co prawda tak sprawnie poruszać się po sieci ale mają ciekawe doświadczenia życiowe, które mogą nas wiele nauczyć, itp. Warto rozwijać w takiej osobie empatię, niestety nie będzie to - z uwagi na jego sposób funkcjonowania - zadaniem łatwym. Jeśli zaś szowinistyczne poglądy ukochanej osoby godzą w nas samych, np. kobieta związała się z szowinista płci, sprawa robi się o wiele trudniejsza. Jeżeli negatywne przekonania szowinisty są skierowane do nas, naszym zadaniem jest bronić się przed atakami, czy to słownymi czy też fizycznymi. Jeśli czujemy, ze nie poradzimy sobie z atakiem szowinisty, rozważmy skorzystanie z pomocy specjalisty czy nawet… zakończenie relacji.

Szowinizm i inne formy dyskryminacji - skutki społeczne

Szowinistyczne poglądy mają daleko idące skutki nie tylko dla osób dyskryminowanych ale i dla całego społeczeństwa. Mogą bowiem powodować pogłębianie się podziałów. między narodami, grupami, rasami, zbiorowościami. Podkreślamy to, co nas dzieli, a nie to, co nas łączy. Obserwujemy także, zwłaszcza jako skutek uboczny pandemii, zanikanie potrzeby bycia we wspólnocie, jednoczenia się.

Narastanie trudności emocjonalnych w społeczeństwie, zwiększanie się ilości zdiagnozowanych zaburzeń, w tym depresji czy zaburzeń lekowych, fobii czy nerwic - nie da się ukryć, że pochodną szowinizmu i dyskryminacji może być wykształcenie się u osób dyskryminowanych różnorodnych trudności emocjonalnych, w tym nawet zaburzeń psychicznych, np. depresji na skutek długotrwałej ekspozycji na negatywne komentarze. Życie w stresie z powodu uprzędzeń na nasz temat może powodować zachorowanie na zaburzenia nerwicowe, lękowe, w tym nerwice czy nawet fobie, zwłaszcza fobię społeczną. U osób dyskryminowanych zwykle spada pewność siebie, zaniża się samoocena, pojawiają się negatywne myśli na swój temat, co prowadzić może do wykształcenia się wyżej wymienionych zaburzeń.

Walka z szowinizmem

Jak walczyć z szowinizmem i innymi uprzedzeniami?

Na pewno pomocne okaże się wpajanie już najmłodszym dzieciom tolerancji dla tego, co inne, nauka empatii oraz trening wrażliwości emocjonalnej. Pozwoli nam to na wychowywanie ludzie świadomych siebie i swoich wartości ale i nauczonych akceptacji i zrozumienia dla innych.

Komentarze