Czym jest stalking?

Stalking, cyberstalkingPrzemiany technologiczne oraz społeczne, jakie zaszły na przestrzeni ostatnich dziesiątek lat, doprowadziły do pojawienia się zupełnie nowych form nadużyć czy patologii, które stosunkowo szybko zostały wpisane do kodeksów karnych większości państw jako przestępstwa. Przykładem tego rodzaju nadużyć niewątpliwie jest stalking, który rozwinął się szczególnie w latach 80. XX wieku, kiedy to szczególną sławą zaczęły cieszyć się gwiazdy Hollywood, przez co popularne stało się obsesyjne podążanie fanów za gwiazdami filmu czy muzyki.

Szybko okazało się jednak, że stalking nie dotyczy wyłącznie osób sławnych, lecz może dotknąć każdego. Omawiany termin pochodzi od angielskiego słowa stalk, oznaczającego w dosłownym tłumaczeniu tropienie, grasowanie, podchodzenie, śledzenie, czajenie się oraz inne słowa pokrewne wspomnianym. Jednocześnie z terminem stalking, które przyjmuje formę czasownika, a zatem odnosi się do określonej czynności, wiąże się bezpośrednio pojęcie stalkera, terminu o charakterze podmiotowym, opisującego osobę dokonującą przestępstwa stalkingu. W dosłownym rozumieniu stalker to osoba natrętna, śledząca czy też podkradająca się. W opisanych powyżej definicjach omawianych pojęć zawarte są już właściwe wyjaśnienia tego, czym tak naprawdę jest stalking.

Stalking - definicja

W literaturze przedmiotu określa się stalking jako zjawisko uporczywe, natrętne, powtarzające się, złośliwe nękanie i dokuczanie lub prześladowanie drugiej osoby, które prowadzi do wzbudzenia w tejże osobie poczucia zagrożenia. Należy przy tym zaznaczyć, że nie ma zgodności pośród specjalistów co do tego, jak dokładnie stalking powinien być definiowany, jednakże zazwyczaj wskazuje się na konieczność występowania uporczywego nękania oraz poczucia zagrożenia w przypadku osoby nękanej.

Problem z definicjami stalkingu wiąże się ściśle z tym, iż niejednokrotnie wyjaśnienie tegoż pojęcia opiera się na podaniu innych pojęć, które także wymagają pewnego dookreślenia. O ile w przypadku poczucia zagrożenia nie ma tego typu trudności, o tyle niewątpliwie pojawiają się w przypadku nękania, prześladowania czy dokuczania. Terminy te są niezwykle szerokie, dlatego też konieczne jest dokładne wskazanie, jakie konkretnie czynności można zakwalifikować do opisanych powyżej kategorii. Z drugiej jednak strony niejednokrotnie wskazuje się, iż niemożliwe jest dokładne opisanie katalogi zachowań kwalifikowanych jako stalking, ponieważ może on przyjmować najróżniejsze formy i rodzaje działań. Bardzo ważne jest przy tym to, że działania związane z omawianym zjawiskiem muszą mieć charakter uporczywy, a zatem rozciągnięty w czasie - pojedynczy akt nękania traktowany jest właśnie jako nękanie, zaś dopiero uporczywy charakter sprawia, iż czynności tego typu klasyfikuje się jako stalking.

Trudności związane z opisaniem i zakwalifikowaniem stalkingu dotyczą przede wszystkim literatury specjalistycznej, ponieważ w zapisach prawa konieczne jest wskazanie dokładnej definicji oraz cech opisywanego zjawiska, aby interpretacja przepisów ustawowych nie dostarczała dodatkowych trudności. Z tego też względu stalking definiuje się w polskim Kodeksie Karnym jako "uporczywe nękanie powodujące uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotne naruszenie prywatności". Obok zapisów związanych z nękaniem, uporczywością oraz poczuciem zagrożenia wspomina się także o naruszaniu prywatności - w tym kontekście stalking nie musi dotyczyć bezpośrednio osób, lecz może wiązać się na przykład z ciągłym naruszaniem prywatności miejsca zamieszkania danej osoby.

Cyberstalking

We współczesnym świecie znaczenie stalkingu oraz dane liczbowe związane z przestępstwami tego typu znacznie wzrastają w porównaniu z latami ubiegłymi, co wiąże się bezpośrednio z rozwojem nowych technologii związanych z komunikowaniem. Powszechny dostęp do Internetu oraz korzystanie z urządzeń mobilnych, a jednocześnie powszechność i ogromna popularność portali społecznościowych sprawiają, iż stalking zyskał niejako pewną nową formę określaną w literaturze przedmiotu mianem cyberstalkingu. Zjawisko to kategoryzowane jest w ramach szeroko rozumianej cyberprzemocy, zaś o jego nowoczesnym charakterze świadczy fakt, iż oba zjawiska zostały uznane za czyn zabroniony dopiero w 2011 roku.

Różnie wyglądają statystyki związane ze stalkingiem, aczkolwiek zazwyczaj podkreśla się, że zjawiska tego typu występują przede wszystkim w miastach, gdzie istnieją odpowiednie warunki do tego typu zachowań. Jednocześnie w literaturze przedmiotu podkreśla się, iż bardzo często przestępstwa związane z uporczywym nękaniem dokonywane są wobec osób znany, niekiedy nawet bliskich (ponad połowa przypadków to stalking wobec osób z najbliższej rodziny) i wielokrotnie mają podstawy uczuciowe (zazdrość, nieszczęśliwa miłość, miłość bez wzajemności). W badaniach statystycznych podaje się, że ofiarami przemocy tego typu są przede wszystkim osoby z wykształceniem niepełnym średnim. Nie ma przy tym zgodności odnośnie skali tegoż zjawiska – badania wskazują rozmaite liczby w zakresie tego, jak poważną skalę przyjmuje stalking, aczkolwiek zazwyczaj wyniki analiz wskazują, iż ok. 10-12% badanych grup potwierdzało fakt, iż były ofiarami stalkingu. Wyniki wskazują zatem na fakt, że aż 1/10 całego społeczeństwa boryka się z problemami, które dotyczą bezpośrednio zjawiska uporczywego nękania.

Wspomniane badania wskazują jednocześnie na fakt, że w każdym przypadku z osobna wyróżniano zupełnie inny schemat działania przestępców, co potwierdza analizy zawarte w literaturze przedmiotu - bardzo często podkreśla się, iż niemożliwe jest wskazanie dokładnego schematu działania stalkerów, ponieważ nowoczesne źródła komunikacji rozszerzają znacznie zakres popełnianych czynów i umożliwiają dokonywanie przestępstw tego typu na wiele różnych sposobów.

Wbrew pozorom stalking może mieć bardzo poważne konsekwencje - wpływa on bezpośrednio na poczucie bezpieczeństwa osoby, przeze co niejednokrotnie uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie. W dłuższej perspektywie czasu stalking może mieć liczne następstwa natury psychologicznej oraz psycho-społecznej, wpływając przy tym na relacje międzyludzkie poszkodowanej osoby. Występowanie stalkingu wobec osób młodych może na długie lata uniemożliwić im prawidłowy rozwój. Warto przy tym zaznaczyć istnienie poważnych trudności nie tylko w kwestii zwalczania skutków stalkingu, ale także walki z samym zjawiskiem. Niejednokrotnie trudno jest udowodnić występowanie uporczywego nękania, a więc trudne jest także ukaranie sprawców.

Komentarze