Przyczyny otyłości

OtyłośćPrzyczyny przybierania na wadze mogą mieć różnorodną etiologię. Głównym powodem jest dodatni bilans kaloryczny, czyli spożywanie nadmiernej ilości kalorii w stosunku do jego spożytkowania. Na wydatkowanie energii składa się: spoczynkowa przemiana materii (jest to około 60 do 75%), aktywność fizyczna (15 do 30 %) i termiczny efekt pożywienia (mniej więcej 10 %) - energia pobierana na spożycie pokarmu, jego strawienie, wchłonięcie i zmetabolizowanie. Dodatkowo osoby otyłe posiadają niższe zapotrzebowanie kaloryczne na podstawowe procesy fizjologiczne (zachodzące w spoczynku) niż osoby umięśnione o podobnej posturze.

Przyczyny otyłości

Zły tryb życia

Bardzo częstą przyczyną otyłości jest styl życia prowadzony przez te osoby. Zazwyczaj wynikający z zawodowej pracy siedzącej, niskiej aktywności fizycznej i przede wszystkim sposobu odżywiania. Przeważająca ilość węglowodanów - szczególnie cukrów prostych - przyczyniają się do odkładania się tkanki tłuszczowej. Również częste podjadanie prowadzi do nadwyżki kalorycznej. Innym złym nawykiem żywieniowym jest jedzenie w pośpiechu, co sprzyja zjedzeniu większej ilości pokarmu niż jest to potrzebne. Zaleca się jeść w spokoju i dokładnie przeżuwać pokarm. Organizm potrzebuje około 20 minut, aby dostać sygnał do mózgu, że jest najedzony.

Omijanie poszczególnych posiłków

Jest ono tłumaczone brakiem czasu - powoduje wzmożony apetyt na rzeczy niezdrowe - słodycze, fast food itd. oraz nocne nadrabianie tego czego nie zjadło się w dzień. Nie jest to dobre podejście, gdyż organizm w nocy nastawiony jest na odpoczynek, regeneracje, a spożyty pokarm w nocy będzie szybciej odkładał się w postaci tkanki tłuszczowej.

Nieprawidłowa praca układu nerwowego i hormonalnego

Przybieranie na wadze jest również zależne od funkcjonowania układu nerwowego i hormonalnego. Oba układy wzajemnie na siebie oddziałują. W podwzgórzu znajdują się tzw. ośrodki głodu i sytości, które wpływają na apetyt. Od apetytu w pewnym stopniu zależy ilość spożytego pokarmu. W wyniku badań stwierdzono, że wzmożone działanie ośrodka głodu przyczynia się do powstawania otyłości. Natomiast wzmożone działanie ośrodka sytości jest przyczyną jadłowstrętu. Ośrodki te wysyłają informacje - substancje przekaźnikowe - na temat tego czy jest ktoś głodny czy najedzony. Zakłócając ich prace, ignorując wysyłane sygnały, łatwo można doprowadzić do powstania efektu jojo. Warto nauczyć się współpracować z własnym organizmem (układem nerwowym i hormonalnym) - jeść wtedy gdy czuje się głód, nie pomijać posiłków, nie jeść w stresie i pośpiechu. Takim postępowaniem można wypracować sobie brak przymusu podjadania. Należy starać się jeść mniej więcej zawsze w tych samych porach i dobrze zbilansowane posiłki. Narzucanie sobie restrykcyjnych diet i lekceważenie uczucia głodu powoduje dodatkowo zwolnienie metabolizmu, co w konsekwencji gdy dana osoba "rzuci się" na jedzenie w szybkim tempie nadrobi to czego dłuższy czas sobie odmawiała, a zazwyczaj z nadwyżką kaloryczną. Dieta jest sprawą bardzo indywidualną i powinna być dostosowana do danej osoby - jej codziennych czynności i upodobań (oczywiście wykluczając produkty wysoko przetworzone).

Leptynooporność i insulinooporność

Innymi zaburzeniami hormonalnymi jest powstanie leptynooporności i insulinooporności:

Leptynooporność
Leptyna to hormon, który odpowiada za ilość przyjmowanego pokarmu i gospodarkę energetyczną. Wytwarzana jest w białej tkance tłuszczowej - podskórnej. Po połączeniu się leptyny z receptorami podwzgórza hamuje wytwarzanie neurotransmiterów odpowiedzialnych za apetyt. Dzięki temu następuje zmniejszenie apetytu i stymulacja układu sympatycznego. Zaburzenie funkcjonowania tego procesu poprzez niedostateczne wytwarzanie leptyny lub niewrażliwość receptorów na leptynę skutkuje wzmożonym apetytem i tym samym rozwojem nadwagi i otyłości. Prawidłowa ilość leptyny w organizmie jest proporcjonalna od zawartości tkanki tłuszczowej. Jej stężenie u osób otyłych jest znacznie większe niż u osób szczupłych. Natomiast u osób otyłych nie działa w sposób właściwy - może występować leptynooporność - nieprawidłowości w transporcie leptyny do mózgu lub uszkodzenia receptorów. Objawia się to niepohamowanym apetytem i tyciem.

Insulinooporność
Z kolei insulinooporność polega na zmniejszeniu wrażliwości tkanek na insulinę (mimo zwiększonego jej wydzielania w organizmie). Insulina jest to hormon, który pełni w organizmie następujące role:

  • bierze udział w glikogenezie,
  • magazynuje glikogen w wątrobie i mięśniach,
  • uczestniczy w lipogenezie,
  • przyczynia się do odkładania trójglicerydów,
  • pomaga mięśniom wychwytywać glukozę,
  • hamuje produkcję glukozy w wątrobie.

Nadmiar insuliny - hiperinsulinemia - może potęgować lipogenezę i przyczyniać się do tycia. Dzieję się tak szczególnie przy spożywaniu nadmiernej ilości produktów z wysokim indeksem glikemicznym, czyli takich, które powodują nagłe wyrzuty insuliny. To z kolei prowadzi do insulinooporności - tkanki stają się niewrażliwe na insulinę - i powstawania wielu innych chorób metabolicznych m.in.:

  • zespołu metabolicznego,
  • otyłości brzusznej,
  • cukrzycy typu II,
  • chorób układu krążenia,
  • nadciśnienia tętniczego.

Osoby zmagające się z którąś z tych dolegliwości powinny przede wszystkim zwrócić uwagę na swoją dietę. Wykluczyć produkty wysoko przetworzone (te zawsze mają wysoki indeks glikemiczny), słodycze, produkty zbożowe (ograniczyć, spożywać te bardziej wartościowe - pieczywo razowe ) oraz zadbać o aktywność fizyczną.

Zaburzenia endokrynologiczne znacznie mogą przyczyniać się do rozwoju otyłości. Problemy hormonalne, które wpływają na przybieranie na wadze to m.in.:

  • nadczynność tarczycy,
  • choroba Hashimoto,
  • zespół policystycznych jajników,
  • zespół Cushinga,
  • rzekoma niedoczynność przytarczyc,
  • niedobór hormonu wzrostu.

Ważne jest aby osoba zmagająca się z otyłością lub nadwagą zrobiła odpowiednia badania hormonalne.

Geny

Często wymówką osób z nadwagą i otyłych jest powiedzenie, że takie mają geny. W pewnym stopniu geny mają wpływ na sylwetkę. Jednak zawsze można swoim predyspozycjom przeciwdziałać. Prowadząc zdrowy styl życia, jedząc pełnowartościowe posiłki i uprawiając rekreacyjnie sport, nawet osoba z predyspozycjami do otyłości jest w stanie zachować prawidłową masę ciała. W dawnych czasach, gdy ludzie nie mieli tak łatwego dostępu do żywności ich organizmy były bardziej przystosowane do długich okresów nie przyjmowania pokarmów. Dzięki odłożonej tkance tłuszczowej byli w stanie wytrzymać bez jedzenia wiele godzin, a nawet dni. Zdobycie pożywienia stanowił dla nich dużo większy wysiłek w porównaniu do dzisiejszych czasów, gdy dla wielu osób samo przygotowanie posiłku jest problemem i stratą czasu. Niektórzy wybierają szybkie opcje w postaci dań instant, fast foodów itd. Taka zmiana stylu życia spowodowała, że znaczna nadwaga i otyłość stały się chorobą cywilizacyjną dotykającą szczególnie państwa wysokorozwinięte. Wyróżnia się dwa rodzaje genetycznych predyspozycji do otyłości: jednogenowe i wielogenowe.

Jednogenowe
Polegają one na mutacjach niektórych genów.

Wielogenowe
Jest to oddziaływanie czynników środowiskowych z wieloma polimorfizmami różnych genów.

Zwiększona aktywność zapalna

Istnieją badania dowodzące, że otyłość rozwija się wraz ze zwiększoną aktywacją zapalną występującą w tkance tłuszczowej. Również wiele chorób o podłożu zapalnym współistnieje z nadmierną masą ciała. Występujące w tkance tłuszczowej cytokiny prozapalne - TNF-alfa, IL-1, IL-6 - indukują proces zapalny. Adipocyty (komórki tkanki tłuszczowej) wytwarzają adipokiny. Są to aktywnie biologicznie związki, które mają wpływ na tkanki - mają działanie endokrynne, parakrynne i autokrynne. Zaburzenie ich funkcji przyczynia się do powstawania chorób powiązanych z otyłością takich jak leptynooporność, insulinooporność lub cukrzyca typu II. Stwierdza się także, że zaburzenie pracy czynników prozapalnych może mieć wpływ na rozwój miażdżycy poprzez odkładanie cholesterolu w światłach naczyń i powstawanie blaszki miażdżycowej.

Zaburzenie mikroflory jelitowej

Obecnie trwają badania nad wpływem zaburzeń mikroflory jelitowej na otyłość. Flora bakteryjna pełni w organizmie wiele funkcji, takich jak: oddziaływanie na perystaltykę jelit i na układ odpornościowy, metabolizm pożywienia, odnowę nabłonka jelitowego. Badania mają na celu powstanie nowych metod do walki z otyłością i nadwagą. Ważnym odkryciem w tym temacie było odkrycie różnic składowych bakterii w mikroflorze u osób szczupłych i otyłych. Stosunek bakterii Bacteroides do Firmicutes jest mniejszy u otyłych niż u osób o prawidłowej wadze. Bakterie Firmicutes w odróżnieniu od Bacteroides są zdolne trawić składniki pokarmowe, przekształcając je w energię, której nadmiar odkłada się w postaci tkanki tłuszczowej. Większa ilość bakterii Firmicutes przyczynia się do zwiększania masy ciała. Rodzaj składu mikroflory bakteryjnej wpływa również na regulację łaknienia. Bytujące w organizmie bakterie wpływają na wydzielanie inkretyn m.in. GLP-1 - odpowiedzialny za regulowanie emisji insuliny, poprawia insulinozależność i hamuje apetyt. W przeprowadzanych badaniach dowiedziono, że zastosowanie probiotykoterapii zwiększało liczebność bakterii Bifidobacterium i dzięki temu następował wzrost wytwarzania inkretyny GLP-1, która jest pomocna w niwelowaniu nadmiernego apetytu.

Problemy psychiczne

Przybieranie na wadze ma bardzo często również podłoże psychiczne. Odczuwanie głodu i sytości znacząco wpływają na wygląd człowieka. Nieumiejętność panowania nad emocjami i przekładanie ich na jedzenie prowadzić może do wielu chorób natury psychicznej m.in. bulimii, psychicznego przymusu jedzenia ponad normę. W wielu przypadkach na tego typu problemy ma wpływ stres w życiu codziennym spowodowany np. sytuacją rodzinną, nadmiarem obowiązków, nową pracą, trudnościami w szkole itd.

Czym jest bulimia?
Bulimia (nazywana żarłocznością psychiczną) polega na okresach obżarstwa i okresach "nadrabiania" tego co się zjadło m.in. poprzez prowokowanie wymiotów. Bulimia nie zawsze powoduje otyłość, jednak poprzez zaburzenia jakie sieje w organizmie jest również czynnikiem, który w przyszłości przyczyni się do powstania nadwagi lub otyłości. Bulimicy są w stanie w małym odstępie czasu spożyć ilość pokarmu znacznie przekraczającą dzienne zapotrzebowanie kaloryczne. W ten sposób zaburzają naturalne mechanizmy odczuwania głodu i sytości. Przymus jedzenia ponad miarę u takich osób najczęściej jest warunkowany czynnikami zewnętrznymi, takimi jak: smak, widok, zapach jedzenia (wywołujący reakcję fizjologiczną wytwarzania śliny i powodującą chęć jedzenia) lub sytuacjami społecznymi (spotkania towarzyskie). Na bulimie największą grupę stanowią kobiety w wieku 18 do 25 lat, które mają zaniżoną samoocenę i przesadnie skupiają się na osiągnięciu niskiej wagi. Ich myśli w ciągu dnia są głównie skupione na jedzeniu, często towarzyszą temu stany lękowe, depresyjne oraz otępienie.

Tworzy się zamknięte koło:

  1. przejadanie się ponad normę,
  2. mocne wyrzuty sumienia z tym związane,
  3. wstyd,
  4. chęć zrekompensowania swojego zachowania poprzez stosowanie różnych środków, m.in. głodówek, środków przeczyszczających, lewatyw, intensywny wysiłek fizyczny, powodowanie wymiotów.

Długotrwałe objawy bulimii
Długotrwałe postępowanie w taki sposób, oprócz nadwagi, prowadzi również do zaburzeń miesiączkowania, zakłóceń gospodarki wodno-eletrolitowej, zaburzeń funkcjonowania mięśnia sercowego, niewydolności nerek i wielu innych dolegliwości. Wyróżnia się dwa rodzaje bulimii : przeczyszczający (prowokowanie wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających i odwadniających) i nieprzeczyszczający (przeprowadzanie głodówek, stosowanie wykańczających ćwiczeń fizycznych).

Objadanie się

Zaburzenia odżywiania bez stosowania czynności rekompensujących zjedzone kalorie jest także bardzo częstą przyczyną rozwoju otyłości - kompulsywne jedzenie, objadanie się. Próby samodzielnego poradzenia sobie z tym problemem często kończą się porażką i przydatna jest w tym celu terapia psychologiczna, ponieważ jest to przejaw nieradzenia z emocjami. Objawami zaburzeń odżywiania się są:

  • świadomość utraty kontroli nad przyjmowaniem pokarmów,
  • lęk przed trudnością w powstrzymywaniu jedzenia,
  • spożywanie posiłków w samotności i jedzenie do oporu,
  • jedzenie bardzo skromnych posiłków w obecności innych osób,
  • nieudane próby wielu różnych diet.

Otyłość jest dużym problemem na skalę światową. Rozwija się przede wszystkim w krajach najbardziej rozwiniętych. Nie jest mankamentem jedynie estetycznym, ale pociąga za sobą ryzyko licznych chorób. Wpływa negatywnie na wszystkie układy organizmu, a przede wszystkim układ hormonalny i układ krążenia - cukrzyca i nadciśnienie tętnicze. Otyłość jest traktowana jako forma uzależnienia - brak poczucia kontroli w przyjmowaniu pokarmu, co postępuje z odkładaniem się coraz większej ilości tkanki tłuszczowej.

Komentarze