Eukaliptus - właściwości, zastosowanie, aromaterapia

EukaliptusMedycyna naturalna zna wiele ziół, z których część jest szczególnie ważna w historii ludzkości i jednocześnie charakteryzuje się silnym działaniem. Do roślin takich należy eukaliptus, który jest jednym z najważniejszych ziół, a uzyskiwany z niego eteryczny olejek eukaliptusowy stosowany jest w wielu preparatach przeznaczonych tak do stosowania, wewnętrznego, jak i zewnętrznego.

Historia eukaliptusa

Wbrew temu, co się powszechnie sądzi, eukaliptus nie jest nazwą jednego gatunku rośliny. Istnieje bowiem ponad 600 odmian eukaliptusa, które obecnie występują w Australii, Afryce, Ameryce Południowej oraz w Azji, a niektóre uprawiane są też w Europie.

Ojczyzną eukaliptusa są Australia oraz Tasmania, a Aborygeni używali go jako niezwykle ważnego leku na rozmaite dolegliwości, w tym na choroby układu oddechowego oraz na choroby, którym towarzyszyła gorączka. Eukaliptusem dość szybko zainteresowali się też Europejczycy i już w 1788 roku wyprodukowano pierwszą próbkę substancji, jaką jest eteryczny olejek eukaliptusowy, który na skalę przemysłową zaczął być produkowany jednak dopiero w roku 1854, robiąc zawrotną karierę. Był bowiem bardzo ważnym środkiem leczniczym w erze przed wprowadzeniem antybiotyków i innych nowoczesnych leków. Stosowano go także na wojnach jako środka dezynfekującego rany i przyspieszającego ich gojenie, do czego i dzisiaj jest wykorzystywany przez medycynę naturalną. Chociaż odmian eukaliptusa istnieje bardzo wiele, zaledwie bardzo niewielka ich część stosowana jest w medycynie. Najpowszechniej stosowaną w lecznictwie odmianą jest Eucalyptus globulus i to właśnie preparaty na jego bazie najpowszechniej dostępne są w polskich aptekach. Inne dość powszechnie stosowane odmiany to

  • Eucalyptus citriodora,
  • Eucalyptus dives,
  • Eucalyptus polybractea,
  • Eucalyptus leucoxylon,
  • Eucalyptus sideroxylon,
  • Eucalyptus radiata.

Eukaliptus - właściwości i zastosowanie

Eukaliptus właściwości swoje zawdzięcza między innymi zawartości 1,8-cyneolu, czyli eukaliptolu. Eteryczny olejek eukaliptusowy zawiera go od 54% do nawet 95%, a zależy to od wielu czynników, w tym od warunków, w jakich rośnie dana roślina, od czynników środowiskowych i w końcu od odmiany eukaliptusa. Przeciwzapalne właściwości tej substancji zostały dokładnie opisane pod koniec XIX wieku i do dziś prowadzi się nad nią badania. Należy on do terpenów i to jemu eukaliptus zawdzięcza także swój charakterystyczny zapach, który wykorzystywany jest także w przemyśle perfumeryjnym i spożywczym, a jest na tyle charakterystyczny i rozpoznawalny, że trudno pomylić go z czymś innym.

Eukaliptus używany jest przede wszystkim przy schorzeniach układu oddechowego oraz pokarmowego. Posiada on działanie wykrztuśne i rozrzedza zalegającą w drogach oddechowych wydzielinę, umożliwiając jej usunięcie. Stosowany jest również w leczeniu astmy i zapalenia płuc - tak wewnętrznie, jak i zewnętrznie - oraz poprzez inhalacje. Na układ pokarmowy działa przede wszystkim poprzez rozluźnienie mięśni gładkich oraz zwiększenie wydzielania żółci i kwasu żołądkowego, dlatego też wykorzystuje się go przy problemach z trawieniem, w tym przy niedokwaśności.

Ma on też działanie przeciwdrobnoustrojowe i niszczy zarówno bakterie, jak i wirusy, grzyby oraz pierwotniaki. Używany jest przy leczeniu zatruć pokarmowych, a także w dolegliwościach związanych z grzybicą układu pokarmowego i z grzybicą ogólnoustrojową, natomiast olejek eukaliptusowy nakładany na skórę skutecznie walczy z grzybicą powierzchniową.

Eukaliptusa używa się też, nacierając rozmaite części ciała nalewką z niego lub samym olejkiem eterycznym, który można rozcieńczyć innymi olejkami lub olejem nośnym. Smaruje się nim między innymi klatkę piersiową, plecy, dłonie oraz stopy. Eukaliptus naniesiony na większe obszary skóry z łatwością dostaje się do krwiobiegu, wywierając działanie ogólne. Nacieranie nim stosowane jest przy przeziębieniu, grypie oraz anginie. Stosowany jest też w rozmaitych chorobach zapalnych skóry i trwają nad nim badania, gdyż niektórzy naukowcy widzą w nim przyszłą naturalną i bezpieczną alternatywę dla steroidowych leków stosowanych miejscowo. Wiele ziół i olejków bowiem posiada właściwości na tyle silne, aby po dokładnym zbadaniu i dostosowaniu ich do zastosowania we współczesnej medycynie, mogły zastąpić one niektóre leki o szerokim spektrum skutków ubocznych. Dopóki to się jednak nie stanie, nie zaleca się terapii olejkiem eukaliptusowym jako jedynego sposobu leczenia.

Eukaliptus skutecznie likwiduje także kaszel, dlatego też jest składnikiem wielu syropów oraz pastylek. Udrażnia on też zatoki. Można go w tym celu użyć bądź to w formie inhalacji, dodając kilkanaście kropli olejku do rondla z gorącą wodą i - trzymając nad nim przykrytą ręcznikiem głowę - wdychać przynoszące ulgę opary, bądź po prostu nacierać nim zatoki. Dostępne są także plastry. Plastry z eukaliptusem często stosowane są też w leczeniu kataru u małych dzieci, gdyż uwalniający się z nich olejek udrażnia zatkany nos. Jest to naturalny i bezpieczny sposób leczenia, a do tego woń eukaliptusa posiada działanie uspokajające.

Eukaliptus w aromaterapii - użycie, dawkowanie, środki bezpieczeństwa

Eukaliptus powszechnie wykorzystywany jest w aromaterapii. Dla przypomnienia warto podać jej definicję, gdyż przedmiot zainteresowania aromaterapii nie zawsze jest powszechnie znany. Aromaterapia w znaczeniu klasycznym oznacza dziedzinę wiedzy badającą wpływ zapachu wydzielanego przez rośliny na nastrój i kiedyś była ona traktowana jako nauka przede wszystkim duchowa, jednak współcześnie aromaterapeuci używają olejków eterycznych do celów typowo leczniczych, a na rozmaitych kursach zakończonych uzyskaniem dyplomów oraz certyfikatów uczą się także zastosowania wewnętrznego wybranych olejków.

Olejki eteryczne na nastrój wpływają poprzez stymulację układu limbicznego, czyli struktur kory mózgowej regulujących stan emocjonalny oraz wspomnienia i wiele innych mentalnych aktywności. Z układem limbicznym wiąże się przede wszystkim zmysł węchu i niektóre zapachy wywierają ściśle określone efekty na stan psychiczny. W przypadku olejku eukaliptusowego jest to działanie uspokajające oraz odświeżające umysł, który uspokaja się i jednocześnie myśli stają się bardziej jasne, klarowne.

Ponieważ zapach eukaliptusa wzmaga koncentrację i usuwa psychiczne zmęczenie, warto stosować go w kominku aromaterapeutycznym, dodając kilkanaście kropli do pojemniczka z wodą, pod którym ustawia się podgrzewacz. Dobrym pomysłem jest też zakup jednego z modeli dyfuzerów, które dają o wiele lepszy i trwalszy efekt. Można nim też po prostu natrzeć czoło lub skronie. Eteryczny olejek eukaliptusowy to bowiem jeden z niewielu olejków, które nanosić można na skórę w stanie nierozcieńczonym, jednak u niektórych osób może on spowodować podrażnienie, dlatego warto sprawdzić, czy występują jakieś nieprzyjemnie reakcje przed jego zastosowaniem.

Olejek eukaliptusowy stosowany jest także w rozmaitych środkach czyszczących, płynach do mycia naczyń oraz mydłach. Bardzo skutecznie odstrasza on także owady. Można go dodawać do używanych przez siebie płynów podczas sprzątania - nie tylko będzie on ładnie pachniał i odświeży powietrze, ale także zdezynfekuje przetartą z jego użyciem powierzchnię. Działa on także silnie przeciwroztoczowo, co docenią alergicy. Regularne jego stosowanie podczas sprzątania oznacza znaczną redukcję ilości uciążliwych pajęczaków. Można go także dodawać do prania, co nie tylko nada ubraniom i pościeli miły zapach, ale zabije właśnie roztocza.

Co do sposobów zastosowania typowo terapeutycznego, olejek ten stosowany jest - jak już wspomniano - zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie, jednak przy stosowaniu wewnętrznym wskazana jest spora ostrożność i powinno się dokonać przed nim konsultacji z lekarzem. Olejek eukaliptusowy jest bowiem delikatnie toksyczny i o ile w zalecanej dawce nie spowoduje żadnych problemów, o tyle po przedawkowaniu może wywołać mdłości, biegunkę, zawroty głowy i znaczne przyspieszenie bicia serca. Za bezpieczną dawkę uznaje się 0, 3-0, 6 mililitrów olejku eukaliptusowego na dobę.

Aromaterapeuci i lekarze zalecają przede wszystkim zewnętrzne użycie olejku, a użycie wewnętrzne ma miejsce jedynie w ściśle uzasadnionych przypadkach. Brak jest też jednoznacznych danych na temat wpływu eterycznego olejku eukaliptusowego na płód, co sprawia, że nie zaleca się jego stosowania w okresie ciąży, co zresztą tyczy się także innych olejków, których użycie w tym niezwykle ważnym i wymagającym uwagi okresie zawsze trzeba konsultować ze specjalistą.

Zatrucie olejkiem eukaliptusowym wywołuje symptomy stopniowo i trzeba się natychmiast skontaktować w jego przypadku z lekarzem. Z reguły na początku podaje się pacjentowi węgiel aktywny, obserwując jego reakcję.

Zanotowano też interakcje olejku eukaliptusowego z niektórymi lekami i w przypadku stałego przyjmowania leków, trzeba się upewnić, że olejek eukaliptusowy może być bezpiecznie z nimi stosowany. Dobry lekarz powinien znać interakcje olejku z rozmaitymi wyrobami.

Eukaliptus to jedno z najważniejszych w medycynie ziół, a jego właściwości ciągle są dokładnie badane, gdyż ciągle odkrywa się nowe. Potrafi być on potężnym narzędziem w walce z różnymi schorzeniami, jednak trzeba stosować go z umiarem, najlepiej konsultując się z lekarzem, co dotyczy zresztą wszystkich ziołowych terapii. Połączenie tradycyjnej wiedzy i receptur ze współczesnymi odkryciami i ustaleniami medycyny daje bowiem możliwość przeprowadzenia naturalnej, skutecznej oraz bezpiecznej terapii, która wspomoże znacząco inne formy leczenia.